جريان تشكيل مدفوع

در جريان هضم غذا مواد مفيد و قابل استفاده در روده كوچك جذب ميشود و بخش ناچيزي بصورت غير قابل جذب وارد روده بزرگ ميشود. اين بخش غيرقابل جذب عمدتا مواد فيبري (پلي ساكاريدهاي موجود در غشاء سلولهاي گياهي) و منشاء آنها دانه غلات و حبوبات است. در روده بزرگ عمدتاً آب و املاح جذب مي شود و آنچه نهايتاً دفع ميشود در يك فرد سالم معادل 400-200 گرم مدفوع در 24 ساعت است. حدود 75 درصد وزن مدفوع آب است و 25 درصد ديگر مواد جامد است محتويات مواد جامد مدفوع عمدتا از لاشه ميكروبها و مواد فيبرب تشكيل شده است. بنابراين وزن و قوام مدفوع در هر فرد بستگي به ميزان آب موجود در آن و حجم مواد فيبري دارد. درصد مواد فيبري در مدفوع بستگي كامل بميزان مصرف اين مواد در رژيم غذايي دارد و حجم آب مدفوع بستگي به حركات

دودي روده بزرگ (طول مدت ماندگاري مواد دفعي در روده بزرگ و فعاليت روده بزرگ در جذب آب مدفوع) دارد. در افرادي كه مقدار زيادي فيبرمصرف ميكنند (نان گندم و جو سبوس دار، حبوبات و ...) و حركات دودي روده بزرگ طبيعي نيز دارند، حجم مدفووع در 24 ساعت ممكن است به 400 گرم برسد.

تعريف يبوست:

نزديك به نيمي از افراد كه با شكايت يبوست به پزشك مراجعه ميكنند طبق تعريف يبوست ندارند. اغلب اين افراد از ميزان و يا نحوه دفع مدفوع شكايت دارند. تعداد دفعات اجابت مزاج در افراد مختلف جامعه است و از 3 بار در روز تا 3 بار در هفته محدوده طبيعي تلقي ميشود. به همين دليل بوجود آمدن تغيير در تعداد دفعات اجابت مزاج در هر فرد نسبت به وضعيت معمولي او (كاهش تعداد دفعات اجابت مزاج) بايد يبوست تلقي شود ولي اگر كسي هميشه يكبار در هر روز اجابت مزاج دارد اين فرد يبوست ندارد. حجم و شكل مدفوع نيز بستگي كامل به نوع رژيم غذايي فرد دارد و كاهش قابل توجه مواد فيبري در غذا ميتواند منجر به مدفوع كم حجم و خشك شود كه با تغيير رژيم غذايي اصلاح ميشود.

علائم

علائم زير ممكن است همراه با يبوست وجود داشته باشد:

Ø            احساس پري در مقعد

Ø            احساس نفخ و گاز

Ø            احساس نياز به دفع فوري مدفوع اما عدم توانايي در دفع كامل

Ø            درد شكم و گرفتگي عضلات شكم

Ø            تهوع

Ø            علل يبوست

يكي از علل مهم يبوست مصرف غذاي كم فيبر و كم آب است. در مسافرت كه معمولاً كه رژيم غذايي عادي شما عوض مي شود، مي تواند يبوست ايجاد گردد. خانمهاي حامله اغلب يبوست پيدا ميكنند. علل ديگر يبوست عبارتنداز كم تحركي، استفاده نادرست از مسهل ها، مصرف داروهاي خاص (از قبيل داروهاي ضددرد، مدرها و آنتي هيستامين ها) يا عدم اختصاص وقت كافي براي عمل دفع مدفوع مي باشد. بيماريهاي از قبيل مرض قند و كم كاري تيروئيد نيز ممكن است باعث يبوست شوند.

بررسي هاي لازم

بيشتر اوقات علت يبوست يك مسئله جدي نيست اما در موارد نادر، يبوست مزمن ممكن است علامت انسداد يا ناهنجاري در روده بزرگ باشد. پزشك شما ميتواند براي بررسي علت يبوست شما را تحت آزمايش قرار دهد تا علت زمينه اي را پيدا كند.

سابقه پزشكي شما:

پزشك شما ممكن است مطالبي از اين قبيل بپرسد:

اخيراً چه داروهايي مصرف نموده ايد؟ (مسكن، ضد افسردگي)

چه مدت است كه اين علائم را داريد؟

چه نوع غذاهايي ميل مي كنيد؟

فعاليت معمول شما چقدر است؟

آيا مشكلات پزشكي ديگري داريد؟

آيا شما معمولاً از مسهل يا تنقيه استفاده ميكنيد؟

آيا همزمان با دفع مدفوع درد و يا خونريزي داريد؟

آزمايشها

براي كنار گذاشتن علل جدي يبوست معايناتي انجام ميشود. انجام سيگموئيدسكوپي ممكن است لازم باشد. طي اين آزمون، پزشك درون روده بزرگتان را به وسيله يك دستگاه بخصوص مشاهده ميكنند. ممكن است يك عكس برداري ويژه با اشعه ايكس كه تنقيه با ابريم ناميده ميشود، نيز انجام شود. براي اين آزمون روده بزرگ توسط محلول باريم دار پرميشود، سپس عكس هايي با اشعه ايكس از كل روده بزرگتان گرفته ميشود.

درمان يبوست:

بعد از بررسي شما يك طرح درماني مناسب توسط پزشكتان توصيه ميشود. اين درمان ميتواند خوردن فيبر بيشتر، انجام ورزش بيشتر و پرهيز از مصرف زياد از حد مسهل ها و يا قطع داروهاي غيرضروري باشد.

فيبر بيشتري بخوريد

يكي از بهترين راههاي درمان شما مصرف غذاهاي با فيبر زياد است. بهترين منبع فيبر، غلات (جو، گندم) و سپس حبوبات است. سبزيجات نيز داراي فيبر قابل توجهي هستند. مواد فيبردار حجم مدفوع را زياد و دفع آن را از روده بزرگ تسريع مي نمايد. نوشيدن مايعات كافي هم توصيه ميشود.

مرتب ورزش كنيد

ورزش منظم به بهبود كار روده بزرگ و رفع يبوست كمك ميكند درباره شروع برنامه ورزشي از پزشكتان سئوال كنيد.

از مصرف مزمن و طولاني مدت مسهل پرهيز كنيد

مسهل ها روده بزرگ را تحريك ميكنند تا سريعتر كار كند. مصرف مداوم مسهل ها مي تواند سبب كش آمدن وضعيت شدن روده بزرگ گردند. و نهايتاً ممكن است روده بزرگ بدون آنها اصلاً كار نكنند. پزشكتان مي تواند به شما در قطع وابستگي به مسهل كمك نمايد. در هر صورت، هرگز قبل از مشورت با پزشك آنها را مصرف نكنيد.

مديريت درمان استان گلستان بيمارستان خاتم الانبياء (ص) گنبد   دارنده گواهينامه ISO 9001:2000                                         واحد آموزش-بخش داخلی

مواد پرفيبر

مصرف مواد غذايي زير حاوي فيبرهستند و در پيشگيري درمان يبوست ميتوانند موثرباشند.

سبزيجات (مانند گل كلم، هويج و نخود سبز)

ميوه هاي تازه بخصوص سيب، گلابي و ميوه هاي خشك مانند كشمش و برگه زردآلو

گردو فندق، بادام و غلات (بخصوص حبوباتي از قبيل عدس و لوبيا قرمز)

استفاده روزانه از سالاد و كاهو همراه با يك قاشق غذاخوري سبوس گندم بعلاوه روغن زيتون و آب ليمو كمك كننده است.

توصيه ميشود مصرف برنج را محدود نماييد و بجاي آن نان جو يا سنگك استفاده نماييد.

بررسي و معالجه يبوست شديد و مقاوم

اكثر قريب به اتفاق افرادي كه يبوست دارند، با درمانهاي معمولي خوب ميشوند. وقتي يبوست شديد باشد و بيمار با درمانهاي معمول بهبودي پيدا نكند لازم است بررسي دقيقتري از جمله اندازه گيري مدت زمان عبور مواد از روده بزرگ را با عكس برداري مخصوص انجام گردد. در اين بررسي معمولا بيمار تعداد 60 عدد از قرصهاي كوچكي را مي خورد و پس از چند روز با عكسبرداري ساده شكم طول مدت عبور مواد از روده بزرگ تعيين مي گردد. براساس نتيجه اين كار در مورد درمان طبي و يا جراحي روده بزرگ تصميم گيري ميشود.